Tại Việt Nam, tình hình dị ứng thuốc có những đặc điểm dịch tễ đáng lưu ý do thói quen tự ý mua thuốc điều trị và tình trạng lạm dụng thuốc trong cộng đồng. Các số liệu thống kê tại các bệnh viện lớn cho thấy nhóm thuốc kháng sinh, đặc biệt là họ Beta-lactam, là nguyên nhân hàng đầu gây ra các phản ứng quá mẫn. Bên cạnh đó, các nhóm thuốc giảm đau, hạ sốt, chống viêm không steroid, thuốc điều trị bệnh gút và các thuốc chống động kinh cũng chiếm tỷ lệ cao trong các ca cấp cứu do dị ứng. Sự gia tăng của các loại thực phẩm chức năng và thuốc đông y không rõ nguồn gốc cũng góp phần làm cho bức tranh dịch tễ về dị ứng thuốc tại nước ta trở nên phức tạp và khó kiểm soát hơn.
Dị ứng thuốc có thể gặp với cả thuốc uống, thuốc tiêm đến thuốc dùng ngoài da. Tình trạng không chỉ gây các biểu hiện như mày đay, phù mạch mà còn dẫn đến sốc phản vệ, hội chứng Stevens-Johnson hoặc hoại tử thượng bì nhiễm độc. Việc nhận biết sớm và chẩn đoán chính xác nguyên nhân gây dị ứng thuốc đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ an toàn cho bệnh nhân và tối ưu hóa hiệu quả điều trị y tế.
Test da - công cụ chẩn đoán quan trọng và phổ biến chẩn đoán dị ứng thuốc
Test da có tính ứng dụng cao và khả năng phản ánh trực tiếp phản ứng của cơ thể đối với thuốc. Vai trò của test da trong chẩn đoán dị ứng thuốc là cực kỳ quan trọng, đặc biệt đối với các phản ứng dị ứng nhanh xảy ra trong vòng vài phút đến vài giờ sau khi dùng thuốc. Kết quả từ test da phối hợp với tiền sử của người bệnh giúp khẳng định loại thuốc nào là tác nhân gây dị ứng, từ đó giúp người bệnh tránh sử dụng loại thuốc đó trong tương lai. Đồng thời, test da cũng giúp sàng lọc các thuốc thay thế cùng nhóm để tìm ra phương án điều trị an toàn, tránh tình trạng người bệnh phải tránh quá nhiều loại thuốc không cần thiết, gây khó khăn cho việc điều trị các bệnh lý khác.
Trong số các kỹ thuật test da, test lẩy da và test nội bì là hai phương pháp phổ biến và có giá trị chẩn đoán cao nhất. Test lẩy da được thực hiện bằng cách nhỏ một giọt dung dịch thuốc với nồng độ chuẩn lên da, sau đó dùng một kim nhỏ lẩy nhẹ lớp trên cùng của da. Kết quả được đánh giá sau 15 đến 20 phút, tại vị trí lẩy xuất hiện nốt sưng nề và đỏ, người bệnh được xác định là có phản ứng dị ứng. Trong trường hợp test lẩy da cho kết quả âm tính nhưng tiền sử lâm sàng vẫn nghi ngờ có dị ứng, kỹ thuật test nội bì sẽ được thực hiện bằng cách tiêm một lượng rất nhỏ thuốc vào lớp trung bì. Test nội bì có độ nhạy cao, giúp phát hiện cả những trường hợp dị ứng mà test lẩy da âm tính nhưng vẫn nghi ngờ dị ứng.
Nhằm nâng cao năng lực chẩn đoán và đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người dân, từ tháng 11/2024, Khoa Dị ứng, Trung tâm Da liễu Dị ứng đã chính thức đưa kỹ thuật test lẩy da và test nội bì vào triển khai thường quy. Đây là một bước tiến quan trọng trong công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng, giúp người bệnh tiếp cận với quy trình chẩn đoán dị ứng thuốc bài bản và chuyên sâu. Mọi người bệnh đều được thăm khám, thực hiện test và theo dõi bởi đội ngũ y bác sĩ có trình độ chuyên môn cao trong môi trường y tế an toàn tuyệt đối.
Thực hiện test da tại Khoa Dị ứng, Trung tâm Da liễu - Dị ứng
Quy trình thực hiện test da tại Khoa Dị ứng được xây dựng dựa trên các tiêu chuẩn khắt khe về an toàn dị ứng. Người bệnh trước khi thực hiện test sẽ được các bác sĩ chuyên khoa thăm khám kỹ lưỡng để loại trừ các chống chỉ định và hướng dẫn tạm dừng các loại thuốc có thể ảnh hưởng đến kết quả như thuốc kháng histamine hoặc thuốc corticoid. Các dung dịch thuốc dùng trong quy trình test được pha ở nồng độ khuyến cáo nhằm hạn chế phản ứng dương tính giả và giảm nguy cơ xảy ra phản ứng toàn thân cho người bệnh. Toàn bộ quá trình thực hiện đều diễn ra tại khu vực chuyên biệt với đầy đủ phương tiện cấp cứu, đảm bảo xử trí kịp thời mọi tình huống phát sinh.
Người dân khi có tiền sử nghi ngờ dị ứng thuốc hoặc có cơ địa dị ứng nhiều loại thuốc nên được thăm khám và thực hiện các test chẩn đoán tại các cơ sở y tế uy tín. Việc ứng dụng thường quy các kỹ thuật chẩn đoán dị ứng thuốc đóng vai trò then chốt trong việc xác định chính xác nguy cơ, qua đó nâng cao mức độ an toàn cho người bệnh trong quá trình chăm sóc và điều trị.
TS. Nguyễn Mạnh Linh
Khoa Dị ứng, Trung tâm Da liễu - Dị ứng