Thông khí tư thế nằm sấp (Prone Position) là một kỹ thuật kỹ thuật quan trọng giúp cải thiện tình trạng oxy hóa máu, đặc biệt hiệu quả ở bệnh nhân mắc hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển (ARDS). Tuy nhiên, đây là kỹ thuật tiềm ẩn nhiều rủi ro, đòi hỏi sự chuẩn xác và tận tâm tuyệt đối từ đội ngũ y tế.
Tại Khoa Hồi sức Nội khoa và Chống độc, Trung tâm Hồi sức tích cực, kỹ thuật thông khí tư thế nằm sấp đã được triển khai thường quy và ghi nhận nhiều kết quả khả quan. Trong đó, điều dưỡng giữ vai trò then chốt không chỉ trong việc thực hiện y lệnh và chăm sóc người bệnh, mà còn trong theo dõi liên tục, phát hiện sớm các bất thường và phối hợp chặt chẽ với bác sĩ nhằm duy trì sự sống cho người bệnh.
Chuẩn bị trước khi thay đổi tư thế
Trước khi tiến hành lật người bệnh sang tư thế nằm sấp, điều dưỡng cần chuẩn bị kỹ lưỡng:
Đảm bảo đường thở an toàn: Ống nội khí quản được cố định chắc chắn, hút sạch đờm dãi, kiểm soát áp lực cuff phù hợp.
Sắp xếp gọn gàng các đường truyền, dây máy thở và các thiết bị liên quan, tránh xoắn, gập hoặc tuột trong quá trình di chuyển.
Phối hợp đầy đủ nhân lực (4-6 người), thực hiện đúng quy trình với thao tác đồng bộ, an toàn. Người chỉ huy thường đứng ở đầu giường, chịu trách nhiệm điều phối và kiểm soát các thiết bị quan trọng như ống nội khí quản, catheter tĩnh mạch trung tâm, catheter động mạch, catheter lọc máu… luôn ở đúng vị trí, tránh xoắn vặn hoặc tuột khi lật người bệnh.
Sự chuẩn bị chu đáo là yếu tố then chốt giúp hạn chế tối đa các tai biến.
Điều dưỡng viên Khoa Hồi sức nội khoa và chống độc chăm sóc, thực hiện y lệnh với bệnh nhân thông khí nằm sấp
Thực hiện kỹ thuật và duy trì tư thế
Điều dưỡng cần phối hợp nhịp nhàng trong quá trình lật, đảm bảo an toàn đường thở và ổn định tuần hoàn.
Sau khi lật
Duy trì tư thế “người bơi”: đầu nghiêng sang một bên, một tay đặt lên trên, tay còn lại xuôi theo thân mình; thay đổi bên mỗi 2-4 giờ nhằm phòng ngừa tổn thương thần kinh và loét tì đè.
Sử dụng gối, đệm hỗ trợ tại các vị trí tì đè như trán, ngực, xương chậu để giảm áp lực.
Duy trì đúng tư thế không chỉ giúp cải thiện trao đổi khí mà còn giảm nguy cơ biến chứng.
Theo dõi và chăm sóc trong quá trình nằm sấp
Trong thời gian nằm sấp kéo dài (thường 16-17 giờ/ngày), điều dưỡng cần:
Theo dõi liên tục các chỉ số huyết động và hô hấp: mạch, huyết áp, SpO₂ và các dấu hiệu suy hô hấp.
Chăm sóc mắt, hút đờm kín, đảm bảo đường thở luôn thông thoáng.
Theo dõi dinh dưỡng, kiểm tra dịch tồn dư dạ dày, phòng ngừa trào ngược và hít sặc.
Các biến chứng hay gặp cần lưu ý
Tuột hoặc xoắn vặn ống nội khí quản và các catheter.
Loét tì đè tại các vị trí như trán, cằm, ngực, đầu gối.
Tắc nghẽn đường thở do đờm dãi tích tụ.
Chăm sóc người bệnh thở máy ở tư thế nằm sấp là một quy trình phức tạp, đòi hỏi trình độ chuyên môn cao, kỹ năng thuần thục và tinh thần trách nhiệm. Trong đó, điều dưỡng hồi sức tích cực giữ vai trò nòng cốt, góp phần quan trọng trong việc duy trì sự sống, giảm thiểu biến chứng và nâng cao hiệu quả điều trị.
Điều dưỡng viên Nguyễn Thu Huyền, Bác sĩ Nguyễn Đức Lộc
Khoa Hồi sức nội khoa và chống độc