Khô da
Tình trạng trạng sinh lý ở người khỏe mạnh, do không khí thiếu ẩm, khiến các tuyến bã nhờn và tuyến mồ hôi hoạt động kém, từ đó làm giảm các yếu tố giữ ẩm tự nhiên. Biểu hiện lâm sàng là làn da thô ráp, mất độ bóng, sờ thấy sần sùi. Khi quan sát kỹ, thấy da bong các vảy nhỏ màu trắng mịn như phấn ở vùng mặt, tay, chân. Người bệnh thường có cảm giác căng rát, châm chích, đặc biệt sau khi tắm xong.
Cách phòng ngừa:
Bôi kem dưỡng ẩm ngay trong vòng 3-5 phút sau khi tắm khi da còn ẩm.
Ưu tiên các sản phẩm dưỡng ẩm chứa glycerin, urea nồng độ thấp, ceramide.
Tránh tắm nước quá nóng (trên 40 độ C), chỉ nên tắm nước ấm trong khoảng 5 -10 phút.
Dùng sữa tắm dịu nhẹ, không chứa xà phòng mạnh.
Tránh mặc trực tiếp quần áo len, dạ, sợi tổng hợp.
Viêm da cơ địa
Đây là bệnh lý mạn tính, thường bùng phát mạnh vào mùa lạnh. Cơ chế là do khiếm khuyết gen Filaggrin làm hàng rào bảo vệ da suy yếu, kết hợp với không khí khô lạnh, da mất nước nhanh chóng gây ngứa dữ dội. Bệnh biểu hiện bằng các mảng đỏ da, mụn nước, dày sừng, lichen hóa (da dày, hằn cổ trâu) do gãi nhiều. Vị trí điển hình ở nếp gấp khuỷu tay, khoeo chân, cổ và mặt.
Cách phòng ngừa:
Dưỡng ẩm chuyên sâu là bắt buộc, bôi nhiều lần trong ngày (4-6 lần/ ngày), duy trì cả khi bệnh trong giai đoạn ổn định.
Tránh cào gãi, tiếp xúc với xà phòng mạnh và hoá chất tẩy rửa.
Mặc quần áo cotton rộng rãi, mềm mại.
Uống đủ nước và tăng cường rau xanh, hoa quả tươi giàu vitamin A, E.
Sử dụng thuốc bôi đúng chỉ định theo ý kiến của bác sĩ.
Vảy nến
Bệnh viêm da mạn tính qua trung gian miễn dịch, có xu hướng nặng lên rõ rệt vào mùa đông. Những người mắc bệnh vảy nến cần hết sức lưu ý vì mùa đông thiếu ánh nắng mặt trời (tia UV có tác dụng ức chế tăng sinh tế bào sừng) và độ ẩm thấp làm các mảng vảy nến dày lên. Tổn thương là các mảng đỏ, giới hạn rõ, trên phủ nhiều lớp vảy trắng đục như xà cừ, dễ bong. Vị trí thường gặp là vùng tì đè (khuỷu tay, đầu gối), da đầu, vùng xương cùng…
Cách phòng ngừa:
Tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ (thuốc bôi, thuốc uống, hoặc liệu pháp sinh học).
Tăng cường dưỡng ẩm bằng các loại mỡ (ointment) thay vì dạng kem (cream) để tăng khả năng thẩm thấu và làm mềm sừng.
Duy trì dưỡng ẩm ngay cả khi bệnh ở giai đoạn ổn định.
Cần tránh thêm các yếu tố khởi phát đã được biết đến như: stress, thiếu ngủ, rượu bia, chấn thương, nhiễm trùng…
Giữ ấm cơ thể, tránh các tổn thương da do trầy xước, cào gãi…
Viêm da tiết bã
Nhiều người lầm tưởng da dầu sẽ đỡ bệnh vào mùa đông, nhưng thực tế viêm da tiết bã thường bùng phát mạnh hơn vào mùa hanh khô. Cơ chế của bệnh có liên quan đến sự rối loạn hoạt động của tuyến bã và sự phát triển quá mức của một loại vi nấm cộng sinh trên da là Malassezia trên nền da nhiều bã nhờn. Hàng rào bảo vệ da suy yếu vào mùa đông tạo điều kiện cho vi nấm phát triển. Biểu hiện là những dát đỏ, trên có bong vảy mịn, dính, thường ở vùng giàu tuyến bã như rãnh mũi má, lông mày, giữa hai lông mày, vùng trước ngực và da đầu (gàu), gây ngứa hoặc rát nhẹ.
Cách phòng ngừa:
Sử dụng dầu gội và sữa rửa mặt chứa hoạt chất chống nấm (Ketoconazole, Zinc Pyrithione, Selenium Sulfide).
Dưỡng ẩm bằng các sản phẩm không chứa dầu (oil-free) để tránh bít tắc nhưng vẫn đảm bảo cấp nước cho da.
Tránh căng thẳng, hạn chế rượu bia, ngủ đủ giấc.
Nứt nẻ tay, chân và viêm quanh móng
Đây là bệnh lý tuy không nguy hiểm nhưng ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt và khả năng lao động. Lớp sừng ở gót chân và lòng bàn tay dày lên (dày sừng), mất tính đàn hồi do thời tiết lạnh và khô. Khi di chuyển hoặc vận động, lớp sừng này nứt toác tạo thành các vết nứt sâu, gây chảy máu và đau đớn. Các vết nứt nẻ xung quanh móng tay, móng chân tạo điều kiện cho vi khuẩn, vi nấm xâm nhập, làm tăng nguy cơ viêm quanh móng như chín mé, nhiễm nấm Candida móng…
Cách phòng ngừa:
Ngâm tay, chân trong nước ấm để làm mềm da, loại bỏ tế bào chết nhẹ nhàng, tránh dùng dao cạo mạnh gây tổn thương.
Đeo găng tay khi rửa bát, giặt quần áo hoặc ra ngoài trời lạnh.
Giữ ẩm vùng da tay, da chân bằng kem có chứa glycerin, urea hoặc petrolatum. Nên bôi ngay sau mỗi lần tiếp xúc với nước.
Sử dụng các thuốc bôi bạt sừng, bong vảy chứa Salicylic Acid hoặc Urea nồng độ cao (10-30%), kết hợp băng bịt vào ban đêm sau khi bôi thuốc để tăng hiệu quả thẩm thấu theo ý kiến của bác sĩ.
Mày đay do lạnh
Một số người nhạy cảm với nhiệt độ thấp có thể bị mày đay do lạnh. Khi tiếp xúc không khí lạnh hoặc nước lạnh, da xuất hiện các mảng sẩn phù, ranh giới rõ, màu hồng hoặc trắng, kích thước đa dạng, kèm theo ngứa. Nguy hiểm hơn là khi người bệnh tắm nước lạnh hoặc bơi lội, diện tích tiếp xúc lớn có thể gây phản ứng toàn thân như khó thở, mạch nhanh, thậm chí sốc phản vệ.
Cách phòng ngừa:
Giữ ấm cơ thể, tránh tiếp xúc đột ngột với nước lạnh hoặc ra ngoài khi trời lạnh.
Người từng bị mày đay do lạnh nên mang thuốc kháng histamin dự phòng theo chỉ dẫn của bác sĩ.
Nếu có các triệu chứng nặng như khó thở, tụt huyết áp,… cần đến ngay các cơ sở y tế gần nhất.
Để hạn chế các bệnh da thường gặp trong mùa lạnh người dân nên ghi nhớ công thức đơn giản sau: Nguyên tắc “ 3 ĐÚNG, 2 ĐỦ”.
Nguyên tắc "3 ĐÚNG":
Tắm ĐÚNG: Không tắm nước quá nóng, chỉ nên dùng nước ấm vừa phải. Thời gian tắm không quá 10 phút.
Dùng xà phòng ĐÚNG: Tránh các loại xà phòng có tính tẩy rửa mạnh, nhiều hương liệu. Chọn sữa tắm dịu nhẹ, có độ pH cân bằng hoặc chứa thành phần dưỡng ẩm (như glycerin, vitamin E).
Bôi kem dưỡng ẩm ĐÚNG: Đây là bước quan trọng nhất. Hãy bôi kem dưỡng ẩm ngay trong vòng 3-5 phút sau khi tắm, khi da còn hơi ẩm. Nên bôi ít nhất 2 lần/ngày.
Nguyên tắc "2 ĐỦ":
Uống ĐỦ nước: Mùa lạnh chúng ta thường ít khát, nhưng da vẫn cần nước từ bên trong. Hãy duy trì 1,5 - 2 lít nước mỗi ngày, bổ sung thêm nước ép trái cây giàu Vitamin C, E để tăng sức đề kháng cho da.
Giữ ấm ĐỦ: Mặc ấm khi ra đường. Lưu ý, lớp quần áo trong cùng tiếp xúc với da nên là chất liệu cotton mềm mại, thoáng khí. Tránh mặc đồ len, dạ trực tiếp lên da vì dễ gây kích ứng, ngứa ngáy.
Làn da là tấm gương phản chiếu sức khỏe, đừng đợi đến khi da nứt nẻ, chảy máu mới bắt đầu chăm sóc. Nếu áp dụng các biện pháp trên mà tình trạng ngứa, đỏ không thuyên giảm, hoặc xuất hiện tình trạng tiết dịch, mủ, gây đau nhức, người dân không nên tự ý mua thuốc bôi (đặc biệt là các loại lá cây không rõ nguồn gốc) mà hãy đến ngay các cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ da liễu thăm khám.
BS Vũ Thị Mai Huyền
Khoa Dị ứng, Trung tâm Da liễu-Dị ứng