Viêm da dầu có biểu hiện là các mảng, nốt đỏ có vảy bong trên bề mặt, xuất hiện ở những vùng nhiều tuyến bã (tuyến dầu) như da đầu, mặt, sau tai, giữa hai lông mày, rãnh mũi má, ngực và lưng trên, phần lớn lành tính và tự cải thiện.
Bệnh không lây và không nguy hiểm, nhưng diễn tiến mạn tính với các đợt cải thiện và tái phát xen kẽ, ảnh hưởng đến thẩm mỹ, giấc ngủ, sự tự tin và chất lượng cuộc sống của người bệnh.
Vì sao bị viêm da dầu?
Cơ chế của bệnh chưa được hiểu rõ hoàn toàn. Hiện nay, bệnh được cho là kết quả phối hợp của bốn yếu tố: tuyến bã hoạt động mạnh, nấm men Malassezia, hàng rào bảo vệ da suy yếu và phản ứng miễn dịch bất thường của cơ thể.
Nấm Malassezia vốn cư trú sẵn trên da của người khỏe mạnh. Ở người có cơ địa nhạy cảm, sự thay đổi số lượng hoặc chuyển hóa chất béo của nấm có thể kích hoạt phản ứng viêm, gây đỏ, ngứa và bong vảy. Vì vậy, viêm da dầu không đơn thuần là “nấm da”, mà là tình trạng viêm do tương tác giữa vi sinh vật và da.
Một số yếu tố có thể làm bệnh nặng hơn như thời tiết lạnh khô, căng thẳng, thiếu ngủ, thay đổi nội tiết, suy giảm miễn dịch, một số bệnh lý thần kinh, một số thuốc và việc chăm sóc da chưa phù hợp. Tuy nhiên, yếu tố khởi phát ở mỗi người có thể khác nhau.
Biểu hiện viêm da dầu
Tổn thương điển hình là vảy trắng mỏng, hoặc vảy vàng nhờn, trên nền da đỏ. Vị trí thường gặp:
Da đầu (vùng trán, thái dương, đỉnh đầu; có thể lan khắp đầu).
Mặt (đầu trong lông mày, rãnh mũi má, má, vành tai, ống tai ngoài, sau tai).
Thân mình (ngực, vùng liên bả vai, lưng trên).
Vùng nếp gấp (nách, nếp lằn dưới vú, quanh rốn).
Ở người suy giảm miễn dịch, tổn thương có xu hướng lan tỏa, có thể xuất hiện cả ở những vùng ít tuyến bã (tay, chân) và thường khó điều trị hơn.
Chẩn đoán bệnh chủ yếu dựa vào khai thác bệnh sử và khám lâm sàng. Trường hợp điển hình thường không cần xét nghiệm, một số bệnh dễ nhầm với viêm da dầu:
- Vảy nến da đầu: mảng đỏ ranh giới rõ, vảy trắng khô dày, thường lan quá đường chân tóc; có thể kèm tổn thương ở khuỷu tay, đầu gối, móng hoặc khớp.
- Nấm da đầu, nấm da mặt: bờ tổn thương rõ, có thể kèm rụng tóc.
- Viêm da tiếp xúc: liên quan đến mỹ phẩm, thuốc nhuộm, dầu gội hoặc sản phẩm chăm sóc tóc.
- Trứng cá đỏ (rosacea): đỏ mặt, nóng rát, giãn mạch hoặc sẩn mụn mủ, thường không có vảy nhờn điển hình.
- Lupus ban đỏ ở da: có thể gây rụng tóc để lại sẹo, kèm biểu hiện toàn thân ở các cơ quan khác.
Khi tổn thương không điển hình, không đáp ứng điều trị hoặc nghi ngờ nấm, bác sĩ có thể chỉ định soi tươi, nuôi cấy nấm hoặc sinh thiết da.
Mục tiêu điều trị là giảm viêm, kiểm soát sự phát triển của nấm Malassezia, loại bỏ vảy và duy trì ổn định lâu dài. Các nhóm thuốc thường dùng: Thuốc kháng nấm, thuốc kháng viêm. Do bệnh hay tái phát, người bệnh thường cần điều trị duy trì ngay cả khi triệu chứng đã giảm. Người bệnh không nên tự ý mua và bôi corticoid kéo dài, vì có thể gây teo da, giãn mạch và làm bệnh khó kiểm soát hơn.
Chăm sóc và dự phòng tái phát
Chăm sóc da đúng cách hằng ngày quan trọng không kém việc dùng thuốc:
- Vệ sinh nhẹ nhàng: rửa mặt 2 lần/ngày và gội đầu khi cần. Dùng sữa rửa mặt dịu nhẹ, không mùi (có thể chứa kẽm pyrithione); tránh xà phòng khử mùi và sản phẩm nhiều hương liệu. Rửa sạch, không để sản phẩm còn đọng trên da.
- Dưỡng ẩm: sau khi rửa, thoa kem dưỡng ẩm không mùi, da đủ ẩm sẽ ít bị kích ứng hơn.
- Gội đầu bằng dầu gội thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ. Vùng râu, ria mép nên gội bằng dầu gội chứa ketoconazole hoặc cạo sạch để giảm bùng phát.
- Tránh các sản phẩm chăm sóc da, tóc có chứa cồn vì dễ gây kích ứng.
- Chống nắng bằng kem chứa kẽm oxit hoặc titan dioxit, các thành phần này ít gây kích ứng da.
- Giữ ẩm và giữ ấm khi trời hanh khô, tránh tắm nước quá nóng vì làm khô da.
- Quản lý căng thẳng bằng nghỉ ngơi hợp lý, tập thể dục, thiền.
Có thể ghi lại nhật ký thời điểm bùng phát và những việc đã làm trước đó để tìm ra tác nhân và chủ động tránh.
Khi nào cần đi khám?
Tổn thương lan rộng hoặc tái phát thường xuyên.
Ngứa nhiều, mất ngủ, ảnh hưởng sinh hoạt.
Da đầu có mủ, đau, rỉ dịch hoặc rụng tóc thành mảng.
Không cải thiện sau vài tuần chăm sóc đúng cách.
Đang dùng corticoid kéo dài, hoặc có bệnh nền suy giảm miễn dịch, bệnh thần kinh.
Viêm da dầu là bệnh viêm da mạn tính, không lây và hay tái phát. Điều quan trọng nhất là chăm sóc da đều đặn và hạn chế yếu tố khởi phát, thay vì chỉ điều trị khi bệnh đã bùng phát.
BS Nguyễn Thị Thúy Quỳnh
Khoa Da liễu, Trung tâm Da liễu - Dị ứng